Światowy Dzień Choroby Afektywnej Dwubiegunowej. Co warto wiedzieć o ChAD?
Światowy Dzień Choroby Afektywnej Dwubiegunowej. Co warto wiedzieć o ChAD?

Co warto wiedzieć o Chorobie Afektywnej Dwubiegunowej?

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD) – co warto wiedzieć o zaburzeniu?

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD) stanowi złożone zaburzenie psychiczne, które dotyka milionów ludzi na całym świecie. Wpływa na emocje, myślenie, funkcjonowanie społeczne oraz zawodowe. Niestety wokół tego schorzenia narosło wiele szkodliwych mitów, dlatego rzetelna wiedza ma kluczowe znaczenie. Poniższy artykuł wyjaśnia, czym jest ChAD, jakie są jej objawy, jakie czynniki sprzyjają rozwojowi choroby oraz w jaki sposób można wspierać osobę, która się z nią zmaga.

Spis treści

Choroba afektywna dwubiegunowa – czym jest i co ją wyróżnia?

Choroba afektywna dwubiegunowa, zwana także zaburzeniem maniakalno-depresyjnym, obejmuje naprzemienne epizody manii i depresji. W starszych podręcznikach psychiatrii określano ją jako cyklofrenię. W trakcie choroby mogą pojawiać się okresy pełnej remisji, dlatego niekiedy osoba z ChAD funkcjonuje w sposób nieodbiegający od normy (Sak 2025). Co ważne, zaburzenie ma charakter przewlekły, lecz dzięki odpowiedniej terapii wiele osób prowadzi satysfakcjonujące życie.

Objawy epizodów manii

Epizody manii obejmują podwyższony nastrój, euforię, nadmierną energię oraz zwiększoną pewność siebie. Ponadto pojawiają się zaburzenia snu, impulsywność, wzmożona aktywność i ryzykowne zachowania – na przykład zaciąganie pochopnych pożyczek, nieplanowane inwestycje, hazard czy niezabezpieczone kontakty seksualne (Sak 2025). Zdarza się również, że osoba w manii działa szybko i intensywnie, jednak bez refleksji nad konsekwencjami.

Objawy epizodów depresji

Epizody depresyjne cechują się obniżonym nastrojem, poczuciem beznadziei, smutkiem, a także spadkiem energii i apatią. Co więcej, często występują trudności z koncentracją, zaburzenia snu oraz zmniejszony apetyt (Sak 2025). Niektóre osoby doświadczają myśli samobójczych, co wymaga natychmiastowej reakcji otoczenia i specjalistycznej pomocy.

Przyczyny choroby afektywnej dwubiegunowej w ujęciu biopsychospołecznym

Nie istnieje jedna powodująca ChAD przyczyna. Zaburzenie rozwija się w wyniku współdziałania czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych. Takie podejście określa się jako model biopsychospołeczny.

Z badań wynika, że ChAD ma częściowo podłoże genetyczne. Wykazano, że u bliźniąt monozygotycznych ryzyko współwystępowania choroby jest znacząco większe (Hauser i Rybakowski 2005). Jednocześnie predyspozycja genetyczna nie przesądza o rozwoju zaburzenia, ponieważ na jego ujawnienie wpływa także środowisko.

Wspierające relacje oraz stabilne warunki życia mogą osłabiać ryzyko ujawnienia się ChAD. Natomiast przemoc, zaniedbanie emocjonalne czy chroniczny stres często przyczyniają się do rozwoju zaburzeń nastroju lub nasilają ich objawy (Król-Groszek 2023).

Naukowcy zauważyli również, że u osób z ChAD dochodzi do zaburzeń w funkcjonowaniu neuroprzekaźników, szczególnie dopaminy i noradrenaliny, co wpływa na koncentrację, motywację oraz regulację nastroju. Ponadto zaburzenia osi podwzgórze–przysadka–nadnercza odgrywają istotną rolę w etiologii choroby (Hauser i Rybakowski 2005).

Badania neuroobrazowe i czynniki środowiskowe

Badania neuroobrazowe wykazały zmiany w korze przedczołowej osób z ChAD, co przekłada się na trudności w regulacji emocji oraz funkcjach wykonawczych (Król-Groszek 2023). Oprócz tego zaobserwowano powiększenie układu komorowego mózgu, co sugeruje neuropostępujący charakter zaburzenia.

Nie bez znaczenia są również czynniki środowiskowe. Osoby, które w dzieciństwie doświadczały przemocy lub zaniedbania, częściej rozwijają zaburzenia nastroju. Badania dowodzą, że traumatyczne przeżycia mogą przyspieszać pierwszy epizod choroby oraz zwiększać ryzyko prób samobójczych (Rybakowski 2021; Kotlarek 2022).

Dodatkowo przewlekły stres, utrata pracy czy śmierć bliskiej osoby mogą wyzwalać epizody depresji lub manii u osób predysponowanych. Nadużywanie alkoholu oraz narkotyków stanowi kolejny czynnik zwiększający ryzyko zachorowania (Rybakowski 2021; Kotlarek 2022).

Leczenie choroby afektywnej dwubiegunowej – dlaczego warto postawić na kompleksowe podejście?

Ze względu na specyfikę zaburzenia, najskuteczniejsze leczenie ChAD łączy farmakoterapię z psychoterapią. Równoczesne stosowanie obu metod zmniejsza częstotliwość nawrotów i poprawia ogólne funkcjonowanie pacjenta. Co więcej, edukacja pacjentów i ich rodzin zwiększa skuteczność procesu leczenia (Kotlarek 2022; Sak 2025).

Farmakoterapia

W terapii ChAD stosuje się głównie leki stabilizujące nastrój, takie jak sole litu, walproinian sodu czy karbamazepina. Substancje te pomagają zapobiegać kolejnym epizodom choroby (Geddes i Miklowitz 2013). Szczególne znaczenie ma lit, uznawany za złoty standard w profilaktyce nawrotów i redukcji myśli samobójczych (Baldessarini i in. 2019).

W epizodach depresyjnych stosuje się często atypowe leki przeciwpsychotyczne, na przykład kwetiapinę lub lurasidon. W odróżnieniu od tradycyjnych leków przeciwdepresyjnych nie zwiększają one ryzyka wystąpienia manii (Yatham i in. 2018; Vieta i in. 2018).

Psychoterapia

Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT) skutecznie uzupełnia farmakoterapię. Uczy regulacji emocji, monitorowania objawów oraz budowania zdrowych nawyków. Ponadto pomaga zmieniać niekorzystne schematy myślowe, co zmniejsza ryzyko nawrotów (Miklowitz i in. 2007).

Badania potwierdzają, że CBT w połączeniu z leczeniem farmakologicznym obniża liczbę epizodów depresyjnych i poprawia codzienne funkcjonowanie (Lam i in. 2003). Warto podkreślić, że wsparcie rodziny również wpływa na skuteczność terapii (Colom i in. 2003).

Jak ChAD wpływa na życie rodzinne, zawodowe i społeczne?

Nawracające epizody manii i depresji w znacznym stopniu oddziałują na różne obszary życia osoby chorej oraz jej najbliższych.

Funkcjonowanie społeczne

Wahania nastroju oraz impulsywność często utrudniają budowanie stabilnych relacji. Z tego powodu osoby z ChAD niekiedy doświadczają konfliktów, izolacji oraz poczucia osamotnienia (Kotlarek 2022; Sak 2025).

Życie zawodowe

Utrzymanie stałego zatrudnienia bywa trudniejsze ze względu na niestabilność nastroju. Co więcej, osoba w stanie manii może spontanicznie rezygnować z pracy lub wdawać się w konflikty, co prowadzi do problemów finansowych (Kotlarek 2022; Sak 2025).

Życie seksualne

Epizody depresji często wiążą się z obniżonym libido, podczas gdy mania prowadzi do nadmiernego popędu i ryzykownych zachowań seksualnych. Farmakoterapia również może wpływać na pożądanie i orgazm (Kotlarek 2022; Sak 2025).

Życie rodzinne

ChAD obciąża także rodzinę chorej osoby. Pojawia się stres, bezsilność oraz trudności w komunikacji. Ponadto epizody manii mogą generować duże wydatki, natomiast depresja ogranicza możliwość pracy, co wpływa na budżet domowy (Kotlarek 2022; Sak 2025).

Twój bliski boryka się z ChAD? Jak możesz pomóc?

Zdobycie rzetelnej wiedzy o chorobie pozwala lepiej zrozumieć zachowanie bliskiej osoby i wspierać ją w trudnych momentach. Dzięki temu łatwiej uniknąć konfliktów wynikających z nieporozumień.

Warto również rozważyć uczestnictwo w programach psychoedukacyjnych. Dzięki nim można nauczyć się skutecznych strategii radzenia sobie z objawami i stresem.

Stabilne, przewidywalne środowisko – regularne pory jedzenia i snu – wspiera regulację nastroju. Dodatkowo obserwacja nastroju bliskiej osoby umożliwia szybkie wychwycenie nawrotu objawów i zachęcenie jej do kontaktu ze specjalistą.

Dlaczego warto skorzystać z profesjonalnego wsparcia?

Choroba afektywna dwubiegunowa stanowi poważne wyzwanie, jednak nie trzeba mierzyć się z nią samodzielnie. Profesjonalna psychoterapia wspiera zarówno osoby chore, jak i ich bliskich. Pomaga odzyskać równowagę emocjonalną, zrozumieć chorobę oraz wypracować skuteczne strategie radzenia sobie z objawami. Zachęcamy do kontaktu i umówienia konsultacji – wspólnie znajdziemy najlepsze rozwiązanie.

Bibliografia

  1. Baldessarini, R. J., Tondo, L., & Vázquez, G. H. (2019). Pharmacological treatment of bipolar disorder. International Journal of Neuropsychopharmacology.
  2. Colom, F., Vieta, E., Martínez-Arán, A. i in. (2003). Efficacy of group psychoeducation in bipolar disorder. Archives of General Psychiatry.
  3. Geddes, J. R., & Miklowitz, D. J. (2013). Treatment of bipolar disorder. The Lancet.
  4. Hauser, J., & Rybakowski, J. (2005). Choroba afektywna dwubiegunowa a cyklotymia.
  5. Kotlarek, M. (2022). Choroba afektywna dwubiegunowa. Sensus.
  6. Król-Groszek, K. (2023). Zmiany w mózgu w ChAD. PsychiatraPlus.
  7. Lam, D. H., Hayward, P. i in. (2003). Cognitive therapy outcome in bipolar disorder. American Journal of Psychiatry.
  8. Miklowitz, D. J. i in. (2007). Psychosocial treatments for bipolar depression. Archives of General Psychiatry.
  9. Rybakowski, J. (2021). Etiopatogeneza ChAD. Psychiatria Polska.
  10. Sak, M. (2025). Terapia bez tajemnic, Wydawnictwo RM.
  11. Vieta, E., Berk, M. i in. (2018). Bipolar disorders. Nature Reviews.
  12. Yatham, L. N., Kennedy, S. H. i in. (2018). CANMAT guidelines. Bipolar Disorders.
Tagi: , , , , , , , , , ,